Lampen algemeen

Niet elke lamp is geschikt voor elke toepassing. Zo is bijvoorbeeld een SOX lamp totaal niet geschikt om in een woonwijk te plaatsen omdat een SOX lamp een zeer slechte kleurweergave heeft. De kleuren zijn nauwelijks tot niet zichtbaar. Dit is natuurlijk ook niet echt gezellig als je een straatfeest hebt in de zomer tot laat in de nacht. In een woonwijk kan je beter kiezen voor fluorescentieverlichting, waarbij te denken valt aan een TL-buis of een lamp uit de PL familie zoals PL-S, PL-L of PL-C of PL-T.


Hieronder wat algemene uitleg over lampen en licht. Aan de linkerkant in het submenu staan onder “lampen” drie soorten lampen vermeld. Je kunt daaronder specifieke informatie en uitleg vinden over de lichtbronnen.


Lux

Lux is de hoeveelheid licht die er op een oppervlakte straalt/valt. Elke ruimte, zowel binnen als buiten, heeft een minimaal aantal lux nodig om de ruimte te kunnen benutten waarvoor hij gemaakt is. Je kan wel bijvoorbeeld in een operatiekamer in een ziekenhuis aan het plafond één TL armatuur hangen met 2x TL 18 watt, maar een ieder zal begrijpen dat deze hoeveelheid licht bij lange na niet voldoende is om de patiënt op een juiste manier te kunnen opereren. In zulke ruimtes heb je meer licht nodig dan elders in het ziekenhuis. Bij lantaarnpalen is dit eigenlijk net zo: in de binnenstad heb je meer licht nodig omdat je hier te maken hebt met verblijfsruimten de sociale veiligheid een stukje gezelligheid en de algehele uitstraling. Terwijl je in het buitengebied bij een polderweggetje al voldoende hebt aan één lantaarnpaal bij een kruispunt om alleen de weggebruiker te attenderen op een gevaarlijke situatie. Om je een idee te geven aan hoeveel lux bepaalde ruimten moeten voldoen, hier een klein overzichtje:


2-40 lux openbare straatverlichting
50-100 lux gemeenschappelijke ruimte
200 lux industrie en expeditieruimte
250-350 lux klaslokaal
500 lux kantoorruimte
1,000 lux tekentafelruimte
30,000 lux operatiekamer (ziekenhuis)
100,000 lux zonnige dag, onbewolkt

Lumen

Lumen is de hoeveelheid zichtbaar licht die de lamp uitstraalt. Dit is meestal aangegeven in de eenheid: lm/w, wat staat voor lumen per watt. Elke lamp heeft zo zijn eigen waarde wat betreft de lumen-watt verhouding. Een SOX lamp heeft van alle bestaande lichtbronnen nog steeds de hoogste opbrengst per watt. Deze is gemiddeld 150 lm/w. Ter vergelijking: een TL-buis heeft gemiddeld 85 lm/w.


Lichtverlies

Vrijwel elke lamp heeft hiermee te kampen. Gas- en fluorescentielampen bevatten stoffen die chemisch zijn. Deze stoffen raken na verloop van tijd uitgewerkt. Ook de fluorescentielaag bij fluorescentielampen kan “zwart” uitslaan door de vele branduren. Met name bij de elektrodes van deze lampen is dit fenomeen heel goed te zien. Bij gasontladingslampen is het eigenlijk net zo: de gassen en metalen in deze lampen verliezen na verloop van tijd hun kracht. Bij zowel bij fluorescentie- als gasontladingslampen heeft dit lichtreductie tot gevolg. Het is ook raadzaam om alle lampen na een bepaald aantal branduren te remplaceren. Groepsremplace van de lampen is gebruikelijk na een bepaald aantal branduren of ze nou nog branden of niet. Dit heeft twee voordelen: het lichtrendement van de verlichtingsinstallatie hou je zo goed op peil, en je voorkomt een continue uitval van lampen.Niet alle lampen hebben dezelfde brandduur. Om te voorkomen dat men voortdurend elke lamp na uitval moet vervangen, gaat men bij groepsremplace over tot vervanging van alle lampen, kapot of niet; wel zo efficiënt. Er is maar één soort lamp die van dit lichtverlies nagenoeg geen last heeft, en dat zijn de SOX en de SOX-E lampen. Deze lampen behouden ook na vele branduren hun originele lichtrendement.


Zichtbare lichtreductie bij linker TL-buis.

Aangebrand fluorescentiepoeder bij electrodes na doorbranding.


Kleurtemperatuur

Nee, nou niet meteen je winterjas en of je korte broek aantrekken! Met deze “temperatuur” bedoel ik wat anders. De lichtkleur die een lamp uitstraalt heeft een bepaalde waarde. Deze waarde wordt uitgedrukt in de schaal van Kelvin (genoemd naar de fysicus William Thomson, die later in de adelstand werd verheven als Lord Kelvin). Zo heeft een SOX lamp een kleurtemperatuur van 1800 Kelvin. En een TL-buis met de kleur 840 heeft een kleurtemperatuur van 4000 Kelvin. Hieronder zie je de schaal van Kelvin (K) met daaronder enkele voorbeelden.

Kleurtemperatuur (kelvin) Omschrijving
1800 k monochromatisch oranje licht, SOX, SOX-E lamp
1200 k kaarslicht
2000 k zons op- en ondergang, kleurtemperatuur bij SON, SON-T lamp
2800 k standaard gloeilamp
3000 k studiolamp, kleur 830 bij fluorescentielampen
3200 k halogeenlamp
3500 k 1 uur na zonsopkomst
4000 k cool wit, kleur 840 bij fluorescentielampen
4200-4700 k mengsel dag en kunstlicht
5000 k flitser fototoestel
5600 k standaard daglicht
6000 k middagzon
6500 k puur daglicht
7000-10,000 k zware bewolking, schaduw noordzijde

Zoals je kunt lezen nemen je ogen de hele dag steeds weer een andere kleurtemperatuur waar. Niet bij al deze lichtkleuren zijn ook de kleuren van de voorwerpen goed waar te nemen. Zo heeft een SOX lamp een kleurtemperatuur van 1800 Kelvin, en dat geeft een hele slechte kleurweergave. Alleen voorwerpen die geel zijn komen nog wel goed tot hun recht in het licht van deze lamp. De rest van de kleuren vervormt of valt gewoon helemaal weg en vervaalt. Bij een lamp met kleur 830 heb je al een betere kleurweergave. Deze lichtkleur doet warm aan waardoor de kleuren nog niet helemaal goed naar voren komen. Wil je kunstlicht hebben waarbij de kleuren het beste tot hun recht komen? Dan kan je het beste kiezen tussen HPL-N lampen, witte LED verlichting, fluorescentielampen met kleur 840 en een HPI-T lamp (hangt vaak onder de luifel van tankstations). Zulke lampen geven wit licht wat de beste kleurweergave heeft. Ook geven deze lampen het hoogste gevoel van veiligheid. Mocht je op straat worden overvallen door een tasjesrover dan kan je met lichtkleur 840 het beste signalement van de dader waarnemen en doorgeven (kleur kleren enz). Maar, de allerbeste lamp om echt kleuren goed te herkennen is een fluorescentielamp met een kleurtemperatuur van 6500 Kelvin. Deze komt het dichtst bij de kleur van normaal daglicht wat tot nu toe nog steeds de beste kleurweergave heeft.


Hieronder zie je op een 7-tal foto’s het kleureffect van verschillende lampsoorten op vier gekleurde bakjes in rood, geel, groen en blauw.

(Kleurweergave is uiteraard mede afhankelijk van de schermweergave)

Daglicht

Foto is gemaakt met gewoon daglicht. Om en nabij de 6500 Kelvin. Kleurweergave is zeer goed. In daglicht zitten alle kleuren. Denk maar eens aan de regenboog bij regen die ontstaat door het licht van de zon. De zon lijkt geel licht uit te stralen. Maar alle kleuren zitten ’gemengd’ bij elkaar. Klinkt gek, maar wit licht krijg je pas met meer dan één kleur.

SON / SON-T

Foto is gemaakt met een kleurtemperatuur van 2000 Kelvin die SON en SON-T lampen uitstralen. Kleurweergave is al een stuk minder maar het is nog wel goed genoeg om de bakjes te kunnen zien. Het rode en het gele bakje zie je nog het beste. Dat komt omdat de SON en SON-T lampen licht uitstralen met dit kleurspectrum.

SOX / SOX-E

Foto is gemaakt met een kleurtemperatuur van 1800 Kelvin die SOX en SOX-E lampen uitstralen. Kleurweergave is nauwelijks meer aanwezig. Het blauwe bakje lijkt wel zwart, het rode en het groene lijken wel donkerbruin. Alleen het gele bakje komt goed uit de verf omdat de SOX en de SOX-E lampen licht uitstralen met dit kleurspectrum.

Kleur 827

Foto is gemaakt met de kleurtemperatuur van 2700 Kelvin wat overeenkomt met fluorescentielampen met kleur 827. Kleurweergave is matig omdat 827 een warme kleur heeft en dat komt de kleur niet ten goede. De kleuren van de vier bakjes is wat aan de vale kant.

Kleur 830

Foto is gemaakt bij kleurtemperatuur van 3000 Kelvin wat overeenkomt met fluorescentielampen met kleur 830 en met de CDM-TT en de CDO-TT lamp. Kleurweergave is goed. 830 is wit licht met een warme kleurtint. De kleuren van de vier bakjes zijn goed te onderscheiden.

Kleur 840

Foto is gemaakt bij kleurtemperatuur van 4000 Kelvin wat overeenkomt met fluorescentielampen met kleur 840. Kleurweergave is goed. Bij alle vier de bakjes kan je de kleur goed onderscheiden. Kleur 840 komt het meest overeen met de kleurweergave van daglicht.

HPL-N

Foto is gemaakt bij kleurtemperatuur van zo’n 4100 Kelvin wat overeenkomt met een HPL-N lamp. Kleurweergave is goed. Ook hierbij zijn de kleuren van de vier bakjes goed te onderscheiden. Al komt het blauwe bakje qua kleur het sterkste naar voren. Dit komt omdat de HPL-N lamp met name licht uitstraalt in het witte tot blauwige kleurspectrum waardoor de frissere blauwe en paarse tinten meer tot uitdrukking komen.

Naar boven